fbpx

Hiệu ứng Linda – Vì sao chúng ta dễ bị lừa

25/10/2019

Tâm trí chúng ta rất dễ bị “cài đặt” nhiều thói quen suy nghĩ sai lầm không rõ nguồn gốc (tạm gọi là “định kiến”). Để rồi khi đối mặt với thực tế cuộc sống, định kiến đó chiếm quyền hoạt động, khống chế suy nghĩ & triệt tiêu sự sáng suốt thường có. Cuối cùng, nó dẫn dắt chúng ta đưa ra các quyết định sai lầm…

Một trong số các định kiến đó chính là thói quen xem trọng TÍNH HỢP LÝ hơn TÍNH XÁC THỰC của một sự kiện. Thật vậy, chúng ta mặc định rằng sự hợp lý đồng nghĩa với tính chắc chắn, khả năng xảy ra cao, xác suất lớn, đáng tin cậy,…v.v… Trớ trêu thay, HỢP LÝ không những chia cách khá xa với THỰC TẾ mà ngược lại, những phán đoán với dữ kiện càng chi tiết, càng hợp lý thì khả năng xảy ra lại càng thấp.

Để chứng minh kết luận trên, Các chuyên gia Kinh tế & Tâm lý học hành vi đã thực hiện thí nghiệm nổi tiếng mang tên “Hiệu ứng Linda”, như sau:

“Linda 31 tuổi, sống độc thân, là một phụ nữ rất thẳng tính và lanh lợi. Linda tốt nghiệp chuyên ngành triết học, khi còn là sinh viên, cô rất quan tâm đến các vấn đề phân biệt đối xử và công bằng xã hội. Linda từng tham gia biểu tình chống vũ khí hạt nhân.

Vậy, theo bạn, Linda sẽ là ai trong 2 khả năng sau:

  1. Một nhân viên ngân hàng.
  2. Một nhân viên ngân hàng hoạt động tích cực cho phong trào nữ quyền.”

Có đến 85% số người tham gia thí nghiệm chọn đáp án b) nhưng đáp án có khả năng xảy ra trên thực tế cao nhất lại là… a)

Cốt lõi vấn đề ở đây là gì? Đó là thuyết xác suất, con người ta quên nguyên tắc quan trọng rằng: “Một dự đoán có 2 biến số (xảy ra đồng thời) thì khả năng biến thành thực tế luôn thấp hơn lời dự đoán chỉ có 1 biến số”. Hay nói cách khác, một nhận xét, tiên tri nào có quá nhiều chi tiết (biến số) thì khả năng trở thành hiện thực của nó càng thấp. Rất dễ hiểu, phán đoán “Đội A sẽ thắng đội B” (1 biến số) bao giờ cũng có xác suất xảy ra cao hơn so với “Đội A sẽ thắng đội B với tỷ số 3-0” (2 biến số).

Vì không nhận thức rõ nguyên tắc xác suất cơ bản này nên trong cuộc sống, kinh doanh, công việc,… chúng ta thường bị những lời khuyên, những lời mời chào, những dự đoán có vẻ “hợp lý” (chứa nhiều biến số) của các “chuyên gia” hay “nhà tư vấn” lôi kéo. Và từ đó, hàng loạt quyết định đầu tư, mua sắm, hoạch định… sai lầm được đưa ra.

Vậy nên, hãy tỉnh táo với “Hiệu ứng Linda”, hãy tự nhắc mình “Hợp lý chưa chắc là Sự thật” và luôn cảnh giác với các dự đoán của những “chuyên gia” (đặc biệt là các dự đoán có tính hợp lý cao, chứa nhiều chi tiết hấp dẫn, nhiều lời khẳng định cùng lúc về tương lai,…v.v…). Hãy nhớ, khi lời đồn càng chi tiết, càng hấp dẫn, càng hợp lý thì xác suất thành hiện thực càng ít.

Luôn giữ tâm trí bình tĩnh và không ngừng mở rộng sự hiểu biết đúng đắn của bản thân luôn là tấm áo giáp chắc chắn nhất bảo vệ bạn trước các cám dỗ. Vì sự sáng suốt đôi khi chỉ là không đưa ra quyết định dựa trên những thói quen sai lầm.

TRIZGyrus TEAM