13-08-2021

“Triple Contagion”: Nỗi sợ hãi về COVID và vaccine ảnh hưởng đến sự lây truyền coronavirus như thế nào?

Khái niệm về nỗi sợ hãi COVID

Mô hình toán học mới kết hợp hành vi của con người và những nỗi sợ hãi thúc đẩy nó để dự đoán tốt hơn nhiều đợt lây nhiễm.

Một mô hình toán học mới để dự đoán các đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm kết hợp nỗi sợ hãi – cả bệnh tật và vaccine – để hiểu rõ hơn về cách các đại dịch có thể xảy ra trong nhiều đợt lây nhiễm, giống như những đợt chúng ta đang thấy với COVID-19. Mô hình “Triple Contagion” về bệnh tật và nỗi sợ hãi, được phát triển bởi các nhà nghiên cứu tại Trường Y tế Công cộng Toàn cầu NYU, được xuất bản trên Tạp chí Giao diện của Hiệp hội Hoàng gia.

Các hành vi của con người như cách ly xã hội (ngăn chặn sự lây lan) và từ chối vaccine (thúc đẩy nó) đã định hình động lực của dịch bệnh trong nhiều thế kỷ. Tuy nhiên, các mô hình dịch bệnh truyền thống đã bỏ qua hoàn toàn hành vi của con người và những nỗi sợ hãi thúc đẩy nó.

Joshua Epstein, giáo sư dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng Toàn cầu NYU, giám đốc sáng lập Phòng thí nghiệm Mô hình Dựa trên Tác nhân NYU, đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu cho biết: “Những cảm xúc như sợ hãi có thể ngăn cản hành vi hợp lý và thúc đẩy thay đổi hành vi không mang tính xây dựng. Nỗi sợ hãi về một căn bệnh truyền nhiễm có thể thay đổi cách cư xử của những người nhạy cảm; họ có thể hành động để tự bảo vệ mình, nhưng sớm từ bỏ những hành động đó khi nỗi sợ hãi giảm dần”.

Ví dụ, nỗi sợ hãi bị nhiễm virus như SARS-CoV-2 có thể khiến người khỏe mạnh tự cách ly ở nhà hoặc đeo khẩu trang để ngăn chặn sự lây lan. Tuy nhiên, vì sự lây lan giảm, nỗi sợ hãi có thể bay biến – khiến mọi người sớm ngừng cách ly hoặc đeo khẩu trang, khi vẫn còn nhiều người bị nhiễm bệnh đang lưu hành. Điều này “đổ dầu vào lửa” – dưới dạng những người nhạy cảm – và một làn sóng mới bùng nổ.

Tương tự như vậy, nỗi sợ hãi về COVID-19 đã thúc đẩy hàng triệu người đi tiêm chủng. Nhưng khi vaccine ngăn chặn sự lây lan và cùng với đó là nỗi sợ hãi bệnh tật, mọi người có thể sợ vaccine hơn là họ bị nhiễm virus và bỏ qua việc tiêm chủng, một lần nữa tạo ra bệnh bùng phát trở lại.

Lần đầu tiên, mô hình “Triple Contagion” kết hợp các động lực tâm lý này với động lực của bệnh, khám phá ra các cơ chế hành vi mới cho sự tồn tại của đại dịch và các đợt lây nhiễm liên tiếp.

Epstein cho biết: “Nếu nỗi sợ về COVID-19 vượt quá nỗi sợ về vaccine, nó có thể thúc đẩy việc tiêm chủng và do đó ngăn chặn virus, một xu hướng mà chúng tôi đã thấy ở Mỹ vào mùa xuân này khi hàng triệu người Mỹ đã được tiêm vaccine và các ca bệnh đã giảm xuống”.

Epstein nói thêm: “Nhưng nếu mọi người nghĩ rằng vaccine còn đáng sợ hơn dịch bệnh — cho dù họ nghi ngờ về mức độ nghiêm trọng của COVID-19 hay vì những lo ngại vô căn cứ về vaccine được thúc đẩy bởi thông tin sai lệch — thì mô hình của chúng tôi cho thấy rằng mọi người tránh vaccine và một chu kỳ bệnh mới có thể phát triển. Chúng tôi đang thấy điều này diễn ra trong thời gian thực ở các khu vực có tỷ lệ tiêm chủng thấp hơn, nơi mà biến thể Delta đang lây lan nhanh chóng và các ca bệnh đang gia tăng”.

Mô hình toán học do Epstein và các đồng nghiệp phát triển tính đến các yếu tố hành vi – chẳng hạn như tỷ lệ dân số lo sợ bệnh tật hoặc vaccine và cách các tác dụng phụ do tiêm chủng có thể gây ra nỗi sợ hãi – ngoài việc tính đến tỷ lệ lây truyền bệnh, tỷ lệ phần trăm dân số được tiêm chủng và tỷ lệ tiêm chủng. Hơn nữa, mô hình nhận ra rằng nỗi sợ hãi không phải là tĩnh: nó có thể lan truyền trong dân số do thông tin sai lệch hoặc cập nhật đáng báo động, hoặc mờ dần theo thời gian hoặc tin tức trấn an.

Epstein nói: “Khoa học thần kinh cho thấy rằng bản thân nỗi sợ hãi có thể lây lan, nhưng nỗi sợ hãi cũng có xu hướng mờ dần. Trong mô hình của chúng tôi, mọi người có thể vượt qua nỗi sợ hãi về bệnh tật và vaccine – theo thời gian, khi tỷ lệ lưu hành bệnh giảm xuống hoặc từ các tương tác với những người khác đã khỏi bệnh COVID hoặc đã tiêm vaccine và có ít tác dụng phụ nhất”.

Mô hình này minh họa rằng hai nỗi sợ hãi phát triển và tương tác theo những cách hình thành hành vi cách ly xã hội, hấp thu vaccine và sự thư giãn của những hành vi này. Đến lượt nó, những động lực này có thể khuếch đại hoặc ngăn chặn sự lây truyền bệnh, chúng sẽ ảnh hưởng trở lại để ảnh hưởng đến hành vi, tạo ra sự bùng phát bệnh.

Erez Hatna, phó giáo sư lâm sàng về dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng Toàn cầu NYU và là đồng tác giả của nghiên cứu cho biết: “Mô hình ‘Triple Contagion’ của chúng tôi dựa trên khoa học thần kinh về nỗi sợ hãi, sự tuyệt chủng và sự lan truyền để tiết lộ các cơ chế mới cho nhiều đợt đại dịch giống như chúng ta thấy trong đại dịch SARS-CoV-2 hiện tại và những cách mới để suy nghĩ về việc giảm thiểu sự lây lan của nó”.

Nguồn: scitechdaily.com

Nếu bạn đang trăn trở hoặc mong muốn có được phẩm chất sáng tạo, mời bạn đăng ký ngay khóa học PHƯƠNG PHÁP LUẬN SÁNG TẠO và ĐỔI MỚI tại Trung tâm Sáng tạo Khoa học–kỹ thuật (TSK) thuộc trường Khoa Học Tự Nhiên nhé. Đây là môn học bổ ích cho mọi đối tượng, mọi ngành nghề có thể áp dụng, phát triển khả năng ứng phó và đưa ra các giải pháp thông minh cho công việ, cuộc sống. Bạn có thể điền thông tin tại đây hoặc liên hệ số điện thoại: (028) 38 301 743; 089 668 36 31 để thực hiện đăng ký.

Để luyện TÂM sáng TRÍ, cải thiện tư duy, thân mời bạn tham dự Khóa học ngắn hạn Nhìn Thấu – Nghĩ Thông – Hành Động Sáng Suốt thuộc chuỗi LEARNING TO BE được tổ chức thường xuyên khi đủ học viên, nội dung khóa học và link đăng ký vui lòng xem tại: https://bit.ly/2EEL2xK.

TRIZGyrus TEAM